Europejska Komisja oficjalnie opublikowała swoje dawno oczekiwane wytyczne w ramach regulaminu o subsidjach zagranicznych (FSR) 9 stycznia 2026 roku, zapewniając szczegółowe wyjaśnienia na temat sposobu identyfikowania i eliminowania zniekształceń spowodowanych pomocą finansową pochodzącą z nieeuropejskich rządów dla firm działających na rynku jednolitym w Europie. Przewodniczony przez wiceprzewodniczącego Komisji ds. Prosperystyki i Strategii Przemysłowej Stéphane’a Séjourné, ten krok wzmacnia ochronę przed nieuczciwymi korzyściami, szczególnie w przypadku dużych wartości przetargów publicznych, jednocześnie promując sprawiedliwe warunki konkurencji dla przedsiębiorstw europejskich.
Choć zasady nie wskazują konkretnych krajów, to reagują na rosnące obawy dotyczące ofert z subwencjami z firm poza UE — szczególnie w sektorach takich jak infrastruktura, energia odnawialna i urządzenia medyczne — które wyrzucają lokalnych konkurentów z rynku dzięki sztucznie niskim cenom.
Główny cel: zapewnienie równych warunków dla wszystkich
Komisja ma na celu ochronę integralności wewnętrznego rynku UE poprzez zapobieganie wpływom zagranicznych wkładów finansowych, które mogłyby zniekształcać konkurencję. Jak podkreślił Séjourné, kluczowe jest zapewnienie, by firmy zlokalizowane w UE mogły działać na równych warunkach, bez wpływu zewnętrznych zaburzeń, które naruszają wyniki oparte na zasadach zasług i sprawiedliwości.
Ta inicjatywa opiera się na Rozporządzeniu o zagranicznych subwencjach (Rozporządzenie (UE) 2022/2560), obowiązującym od 2023 roku, które nakłada obowiązek zgłaszania dużych przejęć i przetargów publicznych z udziałem znaczących zagranicznych wkładów finansowych oraz umożliwia Komisji własne dochodzenia i naprawę sytuacji.
Sposób oceny zaburzeń przez Komisję
Zasady wyznaczają strukturalny dwuetapowy proces oceny, mający na celu ustalenie, czy zagraniczna subwencja powoduje zaburzenie rynku:
Sprawdzenie przewagi konkurencyjnej — Komisja bada, czy subwencja zwiększa pozycję odbiorcy na rynku UE.
Wpływ na konkurencję — następnie analizuje się, czy ta przewaga zmienia zachowanie rynku lub jego dynamikę w sposób szkodliwy dla innych uczestników, np. nieuczciwe obniżanie cen lub wypieranie konkurencji.
W przypadku subwencji nie bezpośrednio związanych z działalnością w UE przeprowadza się głębszą analizę potencjalnego przekierowania do działalności europejskiej. Zasady zawierają nie wyczerpujące przykłady wskaźników oraz subwencji uznawanych za zasadniczo zaburzające (np. te oferujące nieograniczone gwarancje lub wsparcie eksportowe).
Specjalna uwaga na przetargi publiczne
W przetargach publicznych Komisja dokładnie przeanalizuje oferty podejrzane o korzystanie z zagranicznych subwencji. Proces obejmuje:
Weryfikacja, czy subwencja miała wpływ na warunki oferty.
Porównanie oferty z ofertami konkurencji oraz szacunkami organu zamawiającego w celu wykrycia, czy jest ona nieuzasadnionie korzystna (np. niezwykle niskie ceny).
Określenie, czy korzyść pochodzi przede wszystkim z subwencji, a nie z rzeczywistych efektywności.
Jeśli zaburzenie zostanie potwierdzone, Komisja ocenia pozytywne skutki (takie jak innowacje lub korzyści środowiskowe) w stosunku do szkód. Aby nie podjąć żadnych działań, pozytywne skutki muszą przewyższać negatywne; w przeciwnym razie możliwe są korekty ofert, zakazy zawierania umów, zwrot subwencji lub inne kroki korygujące.
Ten ramowy model opiera się na ostatnich działaniach wykrywających, w tym dochodzeniach dotyczących konsorcjów pod kierownictwem Chin w przetargach na parki słoneczne w Rumunii i wózki metra w Lizbonie, gdzie oferty były znacznie niższe (o 10–30% poniżej konkurencji) z powodu donoszonych wsparć państwowych.
Szerokie implikacje i ciągłe wykonywanie nadzoru
Od uruchomienia FSR zgłoszono setki transakcji M&A i procedur przetargowych, a Komisja przeprowadziła dochodzenia ex officio w sprawach podejrzanych o problemy. Zasady zwiększyły przewidywalność dla firm, jednocześnie wzmocniwszy narzędzia do zwalczania zaburzeń, które mogłyby osłabić podstawy przemysłowe Europy.
Séjourné podkreślił, że te środki są zgodne z zasadami sprawiedliwości i meritokracji w zakupach publicznych, chronią publiczne fundusze i wzmacniają konkurencyjność na dłuższą metę w strategicznych sektorach.
Komisja będzie kontynuowała doskonalenie swojego podejścia na podstawie doświadczeń z konkretnych przypadków i planuje przygotować kompleksowy raport wdrożeniowy do połowy 2026 roku, który może prowadzić do dalszych korekt.